Diz ağrısı: nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır

Ağrının yeri nə deyir

• Ön hissə, diz qapağı ətrafı — patellofemoral sindrom, diz qapağı bağının zədələnməsi, bursit. Pilləkəndə enərkən və uzun oturduqdan sonra artır.
• Daxili tərəf — daxili meniskin və ya daxili yan bağın zədələnməsi, artrozun daxili bölmədə başlaması.
• Xarici tərəf — xarici menisk, iliotibial traktın sürtünmə sindromu (qaçanlarda).
• Arxa hissə — Beyker kistası, əzələ-vətər zədəsi.
• Bütün diz, dəqiq yeri göstərilə bilmir — oynaqdaxili iltihab, maye yığılması, artroz.

Ən çox rast gəlinən səbəblər

• Menisk zədələnməsi — burulma hərəkətindən sonra; ilişmə, «kilidlənmə» hissi.
• Çarpaz bağın zədələnməsi — idman travması, dizin «boşalması» hissi.
• Qonartroz — tədricən artan ağrı, səhər sərtliyi, xırıltı.
• Patellofemoral sindrom — gənclərdə və idmançılarda geniş yayılıb.
• İltihabi və metabolik xəstəliklər — revmatoid artrit, podaqra: qəfil, güclü, qızarma ilə müşayiət olunan tutma.

Yaşa görə ehtimal olunan səbəblər

Eyni şikayət müxtəlif yaşlarda müxtəlif mənalar daşıyır. Bu, diaqnoz deyil — sadəcə həkimin ilk növbədə nəyi yoxlayacağını izah edir.

• Yeniyetmə və gənclər — patellofemoral sindrom, diz qapağının qeyri-sabitliyi, böyümə zonaları ilə bağlı ağrılar, idman zamanı bağ və menisk zədələri.
• 25–45 yaş — menisk cırılmaları, çarpaz bağ zədələri, həddindən artıq yüklənmə sindromları, travmadan sonrakı erkən artroz.
• 45–60 yaş — degenerativ menisk zədələri (bəzən aydın travma olmadan), qonartrozun başlanğıcı, iltihabi xəstəliklərin debütü.
• 60 yaşdan sonra — qonartroz üstünlük təşkil edir; sümük kövrəkliyi fonunda kiçik travmadan sınıq ehtimalı artır.

Yaşdan asılı olmayaraq, gecə ağrısı, sürətlə artan şişkinlik və izahsız çəki itkisi ilə birlikdə olan ağrı ayrıca diqqət tələb edir.

Təxirəsalınmaz hallar

Aşağıdakı əlamətlərdə gözləmək olmaz — həmin gün həkimə müraciət etmək lazımdır:

• travmadan sonra ayağa basmaq mümkün deyil;
• diz «kilidlənib» və düzəlmir;
• şişkinlik bir neçə saat ərzində sürətlə artıb;
• dizdə qızarma, isti hiss və bədən hərarəti birlikdə — iltihabi və ya infeksion prosesin əlaməti ola bilər;
• gözlə görünən deformasiya, ayağın qeyri-təbii vəziyyəti;
• ayaqda keyimə, soyuma və ya rəngin dəyişməsi.

İlk 48 saatda evdə nə etmək olar

• Yükü azaldın, ağrı verən hərəkətlərdən çəkinin.
• Soyuq kompres — 15–20 dəqiqə, gündə bir neçə dəfə, dəri ilə buz arasında parça olmalıdır.
• Elastik bintlə yüngül sarğı və ayağın yuxarı vəziyyəti — şişkinliyi azaldır.

Nə etməmək lazımdır: ilk günlərdə isti kompres və isitmə qoymaq, dizi «açmaq» üçün zorla bükmək, ağrını dərmanla söndürüb yükə davam etmək.

Həkimdə nə olur

Müayinə klinik testlərdən başlayır — meniski, bağları və diz qapağını yoxlayan konkret manevrlər. Sonra:

• Rentgen — sümük vəziyyəti, oynaq aralığı, ayağın oxu. Artroz şübhəsində yük altında (ayaqüstə) çəkilməsi vacibdir: uzanan vəziyyətdə aralıq daha geniş görünür və mərhələ olduğundan yüngül qiymətləndirilə bilər.
• MRT — menisk, bağlar və qığırdaq üçün. Hər ağrıda lazım deyil; klinik şübhə olduqda təyin edilir.
• Oynaqda maye çoxdursa — punksiya həm müalicə, həm də diaqnostika məqsədi daşıya bilər.

Hansı hallarda cərrahiyyə

Diz ağrılarının böyük hissəsi əməliyyatsız müalicə olunur. Cərrahi müdaxilə əsasən bu hallarda müzakirə olunur:

• meniskin blokada verən cırılması — artroskopiya;
• çarpaz bağın tam qopması, xüsusən fəal insanlarda — bərpa əməliyyatı;
• gecikmiş qonartroz — endoprotezləşdirmə;
• oynaqdaxili sınıqlar.