Hallux valgus: baş barmağın əyriliyi

Bu, əslində nədir

Ayaqda çıxan «sümük» sümüyün böyüməsi deyil. Baş barmağın birinci plüsnə sümüyü içəriyə, barmağın özü isə xaricə meyl edir — çıxıntı da elə oynağın yerini dəyişmiş başıdır. Buna görə sadəcə çıxıntını yonmaq problemi həll etmir: oxun özü dəyişməyibsə, deformasiya qayıdır.

Səbəblər

• İrsi meyl — ayağın quruluşu, birinci plüsnə sümüyünün hərəkətliliyi. Əsas amil məhz budur.
• Yastı ayaqlıq və ayaq qövsünün zəifliyi — yükün ön hissəyə düşməsinə səbəb olur.
• Ayaqqabı — dar burun və hündür daban deformasiyanı yaratmır, lakin mövcud meyli sürətləndirir və ağrını artırır.
• Birləşdirici toxumanın zəifliyi, hormonal dəyişikliklər — qadınlarda daha tez-tez rast gəlinməsinin səbəblərindən biri.

Simptomlar və gedişat

• Çıxıntı nahiyəsində ağrı, qızarma, ayaqqabı ilə sürtünmə.
• Ayaqqabı seçmək çətinləşir, adi ölçü sıxmağa başlayır.
• Pəncənin altında döyənəklər — yükün düzgün paylanmadığının əlaməti.
• İkinci və üçüncü barmaqların deformasiyası (çəkicvari barmaq) — baş barmaq onları sıxdıqca.
• Uzun müddətdə birinci barmaq oynağında artroz.

Şinlər və altlıqlar nə verir

Burada açıq olmaq lazımdır: heç bir gecə şini, ayırıcı və ya altlıq formalaşmış deformasiyanı geri qaytarmır. Sümüyün oxu yalnız cərrahi yolla düzəldilir.

Bu o demək deyil ki, konservativ vasitələr faydasızdır. Onlar real fayda verir, sadəcə başqa məsələdə: ağrını azaldır, sürtünməni aradan qaldırır, döyənəklərin qarşısını alır və prosesin sürətini yavaşıda bilir. Erkən mərhələdə və əməliyyat mümkün olmayan hallarda bu, tamamilə əsaslı yanaşmadır.

Rentgendə nə ölçülür

Hallux valgus «gözlə» qiymətləndirilmir. Cərrahi taktika yük altında — ayaqüstə çəkilmiş rentgen şəklində ölçülən bucaqlara görə seçilir. Uzanan vəziyyətdə çəkilən şəkil deformasiyanı olduğundan yüngül göstərir.

• Baş barmağın əyrilik bucağı — barmağın birinci plüsnə sümüyünə nisbətdə nə qədər xaricə döndüyü.
• Plüsnələrarası bucaq — birinci və ikinci plüsnə sümükləri arasındakı açılma. Məhz bu göstərici osteotomiyanın hansı səviyyədə aparılacağını müəyyən edir.
• Birinci barmaq oynağının vəziyyəti — artroz varsa, taktika dəyişir: bu halda yalnız oxu düzəltmək kifayət etmir.
• Sesamoid sümüklərin yerdəyişməsi — deformasiyanın nə qədər dərinləşdiyini göstərir.

Buna görə «qonşuya hansı əməliyyatı ediblərsə, mənə də onu» yanaşması işləmir: eyni görünən iki ayaqda bucaqlar fərqli ola bilər və müvafiq olaraq texnika da fərqlənir.

Əməliyyat necə aparılır

Müasir cərrahiyyənin prinsipi — osteotomiya: sümük planlı şəkildə kəsilir, düzgün vəziyyətə gətirilir və vint ilə fiksasiya olunur. Yumşaq toxumaların tarazlığı da bərpa edilir.

Konkret texnika deformasiyanın dərəcəsindən asılıdır və rentgendə ölçülən bucaqlara görə seçilir. Gips adətən tələb olunmur — fiksasiya sümüyün özündə qalır.

Bərpa

Nə vaxt gecikməmək lazımdır

Deformasiya təkbaşına geri qayıtmır və zamanla artır. Gözləməyin qiyməti sadəcə estetika deyil:

• ikinci və üçüncü barmaqlar deformasiya olunmağa başlayanda əməliyyatın həcmi artır;
• birinci barmaq oynağında artroz inkişaf edirsə, hərəkəti saxlamaq çətinləşir;
• pəncə altındakı döyənəklər və ağrı yerişi dəyişir, bu isə diz və belə yüklənmə deməkdir.